Kinh tế số được xác định là một trong những động lực tăng trưởng mới của Việt Nam, với mục tiêu đóng góp khoảng 30% GDP vào năm 2030. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Việt Nam cần đẩy mạnh hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, phát triển thương mại điện tử và logistics, hình thành hệ sinh thái số bền vững, lan tỏa đến mọi lĩnh vực của đời sống. Trong xu thế toàn cầu hóa và Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, kinh tế số đã trở thành thước đo quan trọng về năng lực cạnh tranh quốc gia. Việt Nam đã ban hành Chiến lược Chuyển đổi số quốc gia, đặt mục tiêu đến năm 2025 kinh tế số chiếm khoảng 20% GDP và đến năm 2030 đạt 30% GDP – một mục tiêu vừa tham vọng vừa thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ nhằm thúc đẩy chuyển đổi toàn diện nền kinh tế.
Theo Bộ Thông tin và Truyền thông, quy mô kinh tế số Việt Nam năm 2024 đạt khoảng 30 tỷ USD, tăng trưởng trên 20% mỗi năm, nằm trong nhóm cao nhất khu vực Đông Nam Á. Các lĩnh vực như thương mại điện tử, tài chính số, y tế và giáo dục trực tuyến đều phát triển mạnh, góp phần định hình một nền kinh tế dựa trên công nghệ và tri thức. Kinh tế số không chỉ tạo ra giá trị kinh tế trực tiếp mà còn mang lại thay đổi sâu sắc trong phương thức sản xuất, kinh doanh và quản trị xã hội. Khi dịch vụ công trực tuyến được triển khai rộng rãi, khi thanh toán không dùng tiền mặt trở nên phổ biến và dữ liệu được kết nối liên thông, hiệu quả quản lý và năng suất toàn xã hội sẽ được nâng cao rõ rệt.
Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu đã đề ra, Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức. Khoảng cách số giữa thành thị và nông thôn còn lớn, khung pháp lý về dữ liệu và giao dịch điện tử chưa hoàn thiện, trong khi tình trạng lộ lọt dữ liệu và tội phạm mạng ngày càng phức tạp. Đặc biệt, phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa – chiếm tới 97% tổng số doanh nghiệp – vẫn gặp hạn chế trong tiếp cận công nghệ số, thiếu nguồn vốn, nhân lực và chiến lược số hóa bài bản, khiến năng lực tham gia vào kinh tế số còn yếu.
Doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện đóng góp gần một nửa GDP và hơn 30% ngân sách nhà nước, là lực lượng nòng cốt của nền kinh tế nhưng lại đối diện với nhiều rào cản trong chuyển đổi số. Việc hỗ trợ khối doanh nghiệp này tham gia sâu vào kinh tế số có ý nghĩa then chốt. Các chính sách tín dụng ưu đãi, khuyến khích đầu tư nghiên cứu – phát triển, cùng các chương trình đào tạo kỹ năng số cho chủ doanh nghiệp và người lao động cần được triển khai đồng bộ. Khi doanh nghiệp nhỏ và vừa được tiếp sức, tác động lan tỏa sẽ rất lớn bởi họ chính là nền tảng tạo việc làm và giá trị gia tăng cho toàn nền kinh tế.
Song hành với đó, thương mại điện tử đã và đang trở thành một trong những động lực quan trọng nhất của kinh tế số Việt Nam. Năm 2024, quy mô thị trường thương mại điện tử đạt gần 20 tỷ USD, tăng trưởng trên 25%/năm. Hàng triệu doanh nghiệp và hộ kinh doanh đã tham gia bán hàng trực tuyến, mở rộng tiếp cận thị trường trong nước và quốc tế. Người tiêu dùng ngày càng quen thuộc với mua sắm qua mạng, thanh toán điện tử và sử dụng dịch vụ số – đánh dấu sự thay đổi căn bản trong hành vi tiêu dùng và góp phần định hình một nền kinh tế hiện đại.
Tuy nhiên, thương mại điện tử chỉ có thể phát triển bền vững khi đi cùng hệ thống logistics hiệu quả. Hiện chi phí logistics ở Việt Nam vẫn chiếm tới 16–17% GDP, cao hơn đáng kể so với mức 8–10% ở các quốc gia phát triển. Đây là rào cản lớn đối với năng lực cạnh tranh của hàng hóa và dịch vụ. Vì vậy, cần đầu tư đồng bộ hạ tầng logistics, ứng dụng công nghệ trong quản lý kho bãi, vận tải thông minh và tối ưu chuỗi cung ứng. Khi logistics phát triển hiện đại, chi phí lưu thông hàng hóa sẽ giảm, giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường, còn người tiêu dùng được hưởng lợi từ dịch vụ nhanh chóng, tiện lợi và minh bạch.
Kinh tế số, cùng với các trụ cột là doanh nghiệp nhỏ và vừa, thương mại điện tử và logistics, đang trở thành mạch máu của nền kinh tế hiện đại, thấm sâu vào mọi lĩnh vực từ công nghiệp, nông nghiệp đến dịch vụ, làm thay đổi căn bản cách sản xuất, quản trị và tiêu dùng. Để đạt mục tiêu đến năm 2030 kinh tế số chiếm 30% GDP, Việt Nam cần hành động mạnh mẽ và đồng bộ hơn nữa. Hoàn thiện khung pháp lý để bảo đảm an toàn dữ liệu và quyền riêng tư, đầu tư hạ tầng số hiện đại, phát triển trung tâm dữ liệu quốc gia, phổ cập mạng băng rộng chất lượng cao và thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt là những nhiệm vụ cấp thiết. Cùng với đó, cần khuyến khích đổi mới sáng tạo, thương mại hóa công nghệ mới, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nền tảng số, và phát triển logistics xanh gắn liền với thương mại điện tử.
Phát triển kinh tế số không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là lựa chọn chiến lược để Việt Nam bứt phá. Khi doanh nghiệp nhỏ và vừa được số hóa, khi thương mại điện tử vận hành bền vững và logistics được hiện đại hóa, nền kinh tế Việt Nam sẽ có thêm động lực mạnh mẽ để hội nhập sâu rộng, nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu, hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, phồn vinh và hạnh phúc.
